Dumondas frequentas

Sur da tge votain nus tenor il text?

Tge è il cumpromiss grischun?

Tgi sustegn il cumpromiss grischun?

Co funcziuna il nov sistem electoral?

Tge è la clausula da maiorz?

Pertge duvrain nus in nov sistem electoral?

Tge è l’alternativa al cumpromiss grischun?

Datti anc suppleantas e suppleants?

Co vesa mes cedel d’elecziun or?

Datti sistems electorals sumegliants en auters chantuns?

Jau sun adina stà/stada per il sistem actual da maiorz, pertge duai jau uss votar per il cumpromiss grischun?

Poss jau cumular e panaschar en il cumpromiss grischun?

Datti anc independents?

Datti colliaziuns da glistas?

Cura va il nov sistem electoral en vigur?

E co elegin nus la regenza?

Sur da tge votain nus tenor il text?

Ils 13 da zercladur votain nus davart la suandanta midada da la constituziun pertutgant in nov sistem electoral:

Art. 27 al. 2 (midà)
2 L’elecziun succeda tenor la procedura electorala da proporz. La lescha po prevair quorums minimals ed ina cundiziun da maiorz.
Il Cussegl grond recumonda senza cuntervusch d’acceptar la midada.

Questa midada è la basa per il cumpromiss grischun. La repartiziun dals circuls d’enfin qua resta invariabla; i na dovra pia nagina ulteriura midada da la constituziun. Il Cussegl grond ha relaschà perquai ina “Lescha davart l’elecziun dal Cussegl grond”che reglescha ils detagls dal cumpromiss grischun. Il termin da referendum cumenza suenter l’approvaziun da l’artitgel constituziunal. Detagls en connex vegnan declerads sut «dumondas frequentas».

 

Tge è il cumpromiss grischun?

Il cumpromiss grischun è la proposta per in nov sistem electoral per il parlament grischun, vul dir il Cussegl grond. Il cumpromiss grischun garantescha che dad ina vart mintga vusch dada contribuescha a la cumposiziun dal Cussegl grond, da l’autra vart vegnan ils circuls d’enfin qua mantegnids. Grazia al dretg da votaziun tenor il sistem da proporz represchenta il parlament meglier che enfin qua las relaziuns da forza politica, fertant che la represchentanza or da las valladas ed ils circuls pitschens resta segirada. La grondezza dal parlament cun 120 commembers resta invariabla.

 

Tgi sustegn il cumpromiss grischun?

PBD, PLD, PVL, PS, PPS, Verda e la regenza sustegnan il cumpromiss. Il Cussegl grond recamonda senza cuntervusch d’al acceptar. La PCD è s’abstenida en la votaziun dal Cussegl grond.

 

Co funcziuna il nov sistem electoral?

Ils sezs vegnan repartids uschia che dad ina vart las partidas sur tut il territori chantunal survegnan proporziunalmain sezs tenor las cumparts da vuschs retschavidas. En il medem mument èn ils circuls electorals represchentads tenor l’effectiv da la populaziun. Sco circuls electorals mantegnin nus ils 39 circuls electorals existents. I vegn elegì cun agid da glistas. Jau poss be eleger persunas che figureschan sin ina glista da mes circul electoral. Mintga electura e mintga electur ha tantas vuschs sco sezs disponibels en ses circul electoral.

En in emprim pass repartin nus ils sezs a las partidas cun agid dal resultat cuntanschì cun lur glistas en l’entir chantun (repartiziun principala). Las partidas ston cuntanscher sin l’entir intschess chantunal 3 pertschient da las vuschs per pudair entrar en il parlament. L’emprim vegn damai fixà quants sezs che mintga partida survegn en l’entir chantun. En in secund pass repartin nus uss ils sezs sin las glistas ed ils candidats e las candidatas che candideschan en ils singuls circuls electorals (repartiziun restanta). E quai capita uschia ch’ils resultats en ils circuls vegnan represchentads uschè exact sco pussaivel.

 

Tge è la clausula da maiorz?

Per ch’i na dettia tar la repartiziun restanta en il circuls nagins resultats singulars, survegn la glista cun dapli vuschs en in circul determinà in sez garantì. Quel vegn integrà en la repartiziun principala.

 

Pertge duvrain nus in nov sistem electoral?

Perquai ch’il sistem veder e vegnì declerà sco anticonstituzional dal Tribunal federal. Intgins circuls eran memia pitschens per il sistem da maiorz tradiziunal, auters memia gronds. Il cumpromiss grischun è conform a la constituziun.

 

Tge è l’alternativa al cumpromiss grischun?

Il sistem electoral actual sto en mintga cas vegnir remplazzà perquai ch’el è anticonstituzional. Nus al stuvain midar en mintga cas. Damai ch’i resta be pauc temp per chattar in’autra soluziun enfin las proximas elecziuns, stuess in nov sistem electoral vegnir chatschà tras en gronda prescha e cun termins da debatta scursanids. In caos fiss programmà. Il resultat pudess esser in sistem en il qual ins stuess divider circuls electorals existents ed abolir circuls electorals pitschens. I pudess schizunt esser che betg tut ils Grischuns e tut las Grischunas dastgassan votar tenor il medem sistem electoral. Alur anc pli gugent in cumpromiss ch’in caos!

 

Datti anc suppleantas e suppleants?

Gea, ma nus als elegiain betg pli separat. Sch’in deputà u ina deputada dal Cussegl grond croda or temporarmain u per in temp pli lung, succedan ils suppleants/las suppleantas da la medema glista en il circul. Uschia na va il sez betg ad in’autra partida. En circuls cun in sulet deputà/ina suletta deputada stattan quellas persunas a disposiziun sco suppleants/suppleantas che suttascrivan la proposta d’elecziun.

 

Co vesa mes cedel d’elecziun or?

Sco tar las elecziuns dal Cussegl naziunal bit jau en la glista d’ina partida (e la mid tenor gust) u scriv sin ina glista vita candidats/candidatas or da las propostas d’elecziun. Jau poss be eleger candidats/candidatas da mes agen circul electoral.

 

Datti sistems electorals sumegliants en auters chantuns?

Gea. E las elecziuns funcziunan senza problems e vegnan taxadas da tuts sco fairas. Ils chantuns Turitg, Schaffusa, Sutsilvania, Zug, Sviz e Vallais elegian cun in sistem fitg sumegliant.

 

Jau sun adina stà/stada per il sistem actual da maiorz, pertge duai jau uss votar per il cumpromiss grischun?

Nus na pudain betg mantegnair il sistem actual perquai ch’el è anticonstituzional. La valur dal sistem veder consistiva en la buna represchentanza da las valladas. Quai vegn mantegnì. Nus pudain per l’emprima giada esser en il medem mument per il mantegniment dals circuls electorals e per in proceder electoral pli represchentativ cun proporz.

 

Poss jau cumular e panaschar en il cumpromiss grischun?

Gea. Sin las glistas poss jau scriver nums duas giadas e stritgar auters. Jau poss er scriver sin mes cedel electoral nums da candidatas/candidats d’autras partidas, exact sco tar las elecziuns dal Cussegl naziunal. Il cumpromiss grischun possibilitescha uschia er vinavant in’elecziun da persunas e betg mo ina pura elecziun da partidas.

 

Datti anc independents?

Gia oz datti en il Cussegl grond be ina suletta deputada independenta, che s’exprima dal reminent er per il cumpromiss grischun. Er en l’avegnir èsi però immaginabel per in candidat senza partida da chattar in plaz sin ina glista electorala.

 

Datti colliaziuns da glistas?

Na. Mia vusch va pia exclusivamain en favur da la partida respectiv da la glista che jau elegel propi. Pussaivel è dentant che pliras (per exempel pitschnas) partidas sa mettan ensemen sin ina glista.

 

Cura va il nov sistem electoral en vigur?

Gia tar las proximas elecziuns dal Cussegl grond 2022 vegnin nus a eleger tenor il sistem nov.

 

E co elegin nus la regenza?

Exact sco adina.